Văn hóa tinh thần của dân tộc Tày

Thứ hai, 21/01/2013

 

Dân tộc Tày là một cộng đồng người thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái, có dân số đông nhất trong các dân tộc thiểu số ở nước ta, với gần 1,5 triệu người, chiếm khoảng 2% dân số cả nước. Dân tộc Tày là cư dân đông nhất của vùng Việt Bắc cũ, trong đó đông nhất ở các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn. Có mối quan hệ thân thuộc và gần gũi với các dân tộc cùng nhóm ngôn ngữ như Nùng, Giáy, Bố Y, Cao Lan - Sán Chỉ ở Việt Nam và dân tộc Choang ở Trung Quốc, có giao lưu ảnh hưởng tiếp thu lẫn nhau về các mặt văn hoá, tôn giáo, tín ngưỡng với các cư dân khác cùng cư trú trong vùng.

 

Do sản sinh ra trên cơ sở của một nền nông nghiệp nghèo nàn lạc hậu, mang tính chất tự cung tự cấp…, cho nên những tàn dư của các tín ngưỡng nguyên thủy còn tồn tại trong đời sống tâm linh của người Tày như: Vật linh giáo, ma thuật, bái vật giáo (thờ cây đa to, thờ hòn đá kỳ dị…) và các lễ nghi liên quan đến sản xuất nông nghiệp, săn bắt, đánh cá, các nghề nghiệp, các hình thái tôn giáo của xã hội có giai cấp ngày càng phát triển thịnh hành.

 

Tiêu biểu nhất trong tín ngưỡng, tôn giáo của người Tày là thờ cúng tổ tiên, bắt nguồn từ thờ cúng gia tộc, thị tộc ở thời kỳ trước. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là muốn nhắc nhở con cháu phải giữ gìn truyền thống, vừa khẳng định và củng cố nền tư hữu (tức kế thừa tài sản). Cho nên bàn thờ tổ tiên được đặt ở nơi quan trọng nhất của mỗi nhà. Thờ cúng tổ tiên là trách nhiệm của con trưởng. Không kể các dịp lễ tết, người ta thường dâng hương hoa, lễ vật mỗi tháng 2 lần vào ngày mùng một và ngày rằm âm lịch.

 

Ngoài việc thờ cúng tổ tiên trong mỗi gia đình người Tày ra thì ở trong phạm vi thôn bản, họ còn thờ thổ công (Cốc bản), thổ đại, thờ các vị thánh trong vùng mà họ gọi là thấn (thần). Vì thổ công là vị thần bảo lãnh làng bản, mùa màng…, như ở xã Phương Thiện (TPHG) thờ thần chung của mường là “Mường Pha Hán, Man Phia Tiên, Nàng tiên chúa Ngọc Cần” ở núi cấm.

 

Hệ thống điện thần của người Tày đã phát triển cao, có đủ mặt các vị từ Ngọc Hoàng, Nam tào, Bắc đẩu, thần sông, thần núi… cho tới các loại thánh thần, ma quỷ ở địa phương. Hàng năm, vào mùa xuân, người ta thường tổ chức cúng trên một đám ruộng nhất định trước bản, mỗi gia đình đều có mâm lễ để cúng, gồm: rượu, thịt, các loại bánh, xôi ngũ sắc… Những dịp này thường gọi là hội xuống đồng (Lồng Tồng), hội trăng (hội hai), ra núi (óc pô)… Khi cúng thì các thầy cúng đều sính đến tất cả các thần thánh, ma quỷ ở địa phương để cầu khấn trời đấy mưa thuận gió hòa cho dân làng làm ăn dễ dàng, làm gì được nấy, mùa màng tươi tốt, bội thu. Sau lễ cúng họ tổ chức các trò chơi dân gian như: Tung còn, đánh yến, đánh quay, kéo co, văn nghệ, hát cọi, yếu…

 

Đời sống tinh thần truyền thống của người Tày có nhiều yếu tố tích cực, lành mạnh cần phát huy. Những yếu tố tích cực được thể hiện trong văn học - nghệ thuật dân gian. Trước hết đó là loại truyện cổ thường đề cập đến nguồn gốc của những hiện tượng tự nhiên, xã hội, lịch sử, tỏ lòng ngưỡng mộ, biết ơn những người đã có công với làng xóm, quê hương, đất nước, và nêu cao tinh thần đoàn kết, tương trợ và giúp đỡ lẫn nhau, hoặc lên án những bất công trong xã hội đương thời... Ngoài ra, dân tộc Tày còn có nhiều truyện cười, truyện tiếu lâm, như: Trâu ghét cây chuối, Hổ và khỉ, Hổ với thỏ… Ngoài các truyện cổ tích, thần thoại, tục ngữ, ca dao còn một số thể loại khác nữa rất đáng được coi trọng đó là hát lượn cọi, hát yếu, hát quan làng, đọc phong thư… đây là một trong những thể loại dân ca đặc sắc của người Tày, nó có giá trị như hát quan họ của người Bắc Ninh, hát dân ca Bắc Bộ của cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Thông qua những bài hát đó, thanh niên nam nữ có dịp làm quen với nhau, có người dùng lời hát để bày tỏ lòng mình với người yêu. Ngoài ra còn có các điệu then ca cúng (dùng trong đám ma, hội xuống đồng…)

 

Văn học dân gian của người Tày khá phát triển và phong phú, song nhạc cụ thì lại tương đối đơn giản và nghèo nàn. Thuộc loại đàn dây chỉ có đàn tính; thuộc bộ gõ có thanh la, não bạt, trống, chuông; thuộc họ thổi có sáo (Pí lè), tiêu, kèn.

 

Nền y học dân gian của người Tày khá phát triển, họ biết nhiều loại thuốc Đông y chữa các bệnh, thuốc bổ… Trong những năm gần đây, cuộc sống của người Tày có sự phát triển vượt bậc cả về đời sống vật chất và tinh thần, vì vậy mà cuộc sống của họ ngày càng được nâng lên, họ đã tiếp thu được những kiến thức mới, đời sống văn hóa mới.

 

Và đặc biệt là từ khi có Đảng đến nay, dưới sự dìu dắt của Đảng và Bác Hồ kính yêu, phát huy truyền thống văn hóa vốn có, với truyền thống yêu nước, kiên cường chống giặc ngoại xâm, đấu tranh với thiên nhiên, dân tộc Tày đã từng bước vươn lên đạt được những thành tựu đáng kể trong công cuộc xây dựng đời sống mới, xã hội mới.

Mai Ngọc Hướng - Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Hà Giang

CÁC TIN KHÁC:

Không còn bài cũ hơn!
This text will be replaced